Uşak Tarhanası:

Orta Asya Türklerinin yaşadıkları coğrafyanın iklim şartlarından kaynaklanarak keşfettikleri tarhana, dünyanın ilk hazır çorbasıdır beklide..

Yurdumuzda özellikle Uşak yöresinde yüzyılların tecrübesini harmanlayarak ve otantik özelliklerini koruyarak bugünkü mükemmel kıvamına ulaşmıştır. Tarhana, kullanım ve saklama kolaylıkları nedeniyle gerek yerleşik, gerekse göçer yaşam tarzlarının temel beslenme maddelerinin başında gelmiştir. Yazın bereketli hasadından ve güneşinden yararlanarak üretilen tarhana, yılın geriye kalan bölümlerinde, kahvaltıdan akşam yemeğine kadar tüm sofralarda yer alır. Selçuklu ve Osmanlı İmparatorluklarının ordularının beslenmesinde tarhana çok önemli bir ihtiyacı karşılamıştır. Özellikle Çanakkale Savaşı’nda orduya güç vermiştir.

Hazırlanışı çok kolay olan tarhananın mutfaklarımıza girmeden önceki yapım süreci çok zordur.

Malzeme olarak un, yoğurt, süt, kırmızı ve yeşil biber, nane, soğan, domates ve tercihe göre haşlanmış yoğurt veya fasulye belli oranlarda hazırlanır. Hazırlanan maya un ile yoğrulurken, yukarıda sayılan malzemeler de ilave edilmek suretiyle karışım hazırlanır. Belli bir kıvama gelen karışım, geniş bir kap içine konulur. 3 hafta boyunca her gün hafif ıslatılmış elle karıştırılıp havalandırılarak mayalanması sağlanır. Kıvamına gelmiş karışım bir bez üzerine parça parça yayılır. Ovalanacak kadar kuruyan parçalar elle ufalanarak elekten geçirilir. Toz haline gelen tarhana iteği üzerine serilerek gölgede kurumaya bırakılır. Kuruyan tarhana ihtiyaç anında kullanılmak üzere toprak kaplarda, bez torbalarda, cam kavanozlarda saklanır. Uşak’ın simgesi olan tarhana, özellikle kış aylarında ve Ramazan ayında tüketilir. Tarhana, kurutulmaya bırakılmadan önce taze halde iken komşulara ve eşe dosta ikram edilmesi bir gelenektir.

Keşkek:

Anadolu’nun çok yerinde yapılır. Her törenin başyemeği olan keşkek, gelin alırken, asker uğurlarken, bayramda, düğünde, ölümde, mevlit okunduğunda mutlaka karılan bir yemektir. Yumuşak buğdayın, kaynatılırken soğuk su katılıp 7–8 saat dövüle dövüle pişirilmesidir. İçerisine pişmiş et liflenerek katılır. Katılan etler, yemeğin içinde kaybolur. Pilavla birlikte sofraya konulur.

Çömlek Eti:

Arkeolojik kalıntılarda bulunan küplerin 1–2 desimetre küplüklerine Uşak’ta çömlek denir. Bunun iki saplısında mayalanan yoğurda çömlek yoğurdu denilir. Tek saplısında da et pişirilir. Et az yağlı erkeç veya koyun etidir. Böbrek yatağından olur. Soğan, domates, biber ve et bu çömleğin içine konur. Ağzı kâğıtla kapatılır. İple bağlanır. Mangalın külüne konup etrafı közle doldurulur. 3–4 saatte pişer. Ara sıra ele alınır. Sapından tutulup altı üste gelecek şekilde sallanıp çalkalanır. İçine hiç su konmaz. Hafif yanık kokusu gelmişse pişmiştir.

Tas Kapama:

Çömlek eti için hazırlanan et çorba kâsesi içine konur. Domatesler, soğanlar, biberler ve bol yağlı parçalar kâsenin üzerine konur. İki saplı tava denilen özel kap içine ters olarak yerleştirilir. Çorba kâsenin üzerine taş konarak ağırlık sağlanır. Bu yemekte 3–4 saate hafif ateşte, odun kömüründe pişer. Önce pişmekte olan yemek, suyunu iki saplı tavanın etrafına bırakır. Tavanın etrafını yemeğin suyu doldurur. Sonra bu su ağır ağır çorba kâsesinin içine girer. Belirli bir süre sonra hafif yanık et kokusu gelmeye başlar. İşte o an yemek pişmiştir.

Alacatene:

Küçük taneli yeşil mercimeğin çok az bulgur katılarak çok az sulu bir şekilde pişirilmesidir. Pişen yemeğin suyu ne çorba kıvamında ne de pilav kıvamındadır. İkisinin arasındadır.

Katmer:

Saç üzerinde tahinli olarak yapılan bükme çeşididir. Hamurun içerisine sonradan konan tahin hamuru tel tel yapar. Bugün için pastanelerde yapılan katmere hiç benzemez. Çünkü Uşak’lı, katmeri en az 400–500 gr hamurla yapar. 20x20 cm’lik bir kare şekline getirerek saç üzerinde pişirir.

Demir Tatlısı:

Ulubey’e ait bir hamur tatlısıdır. Demir kalıpla yapıldığı için bu adı almıştır. Asıl adı ise nişan tatlısıdır. Çünkü nişandan bir gün sonra kız evi oğlan evine bundan sonra ağız tafı olması dileğiyle gönderir. Yapılışı; 750 gr un, 5 yumurta, 5 çay kaşığı amonyak, un kadar su, az tuz ile hamur yoğrulur. Demir kalıplara alınıp, bolca kızgın yağa atılır. Yağa girince kalıptan çıkan hamurlar piştikten sonra koyu şerbete batırılıp tepsiye dizilir.  

Baklava:

Uşak’ta yapılan baklavanın kalınlığı 3–4 cm olur. Orta yerinde iri kıyılmış ceviz vardır. Cevizin kalınlığı 1 cm ye yakındır. Bir dilim baklava 150 gr gelir. Tadı ve yağı kişiyi bıktırmaz. Tatlıya yakın olmayanlar bile 2–3 dilim yiyebilirler.

Çekme-Helva Pişmaniye:  

Uşak’lının kış geceleri eğlencesidir. Erkekler becerilerini bunda gösterirler. Kar yağınca bu konuda becerisi olan erkekler çok samimi oldukları yakınlarına giderler. Veya çağrılırlar. Pişmaniyenin elle yapılanıdır. Gelin kızın evinde bu töreni düzenlemek, helvayı çeken erkeğin becerisini göstermesi açısından da önemlidir. Uşak ağzında adı; “Çekme Helva”dır.

Güllaç:

Güllaç çok ilde yapılır. Ama bilinen güllaçlar Uşak’ta veya Kütahya’da üretilen ipek gibi güllaçlardan değildir. Uşak yemek kültüründe özellikle Ramazan ayı güllaçsız geçmez. Şurubu sütle hazırlanır. İçerisine ceviz tamamen ezilmeden belirli irilikte konur.

Yaz Helvası:

Un, nişasta, yağ, bal ve süt ile yapılan ev helvaları neyse de, hazır satın alınan tahin helvası özellikle yaz ayları için fazla gelir. Bundan yüz-yüzelli yıl önce birileri de böyle düşünmüş olmalı ki, irmik ekleyip tahinin hafiflemesi sağlanmış. Düğünlerde gelin evlerinde ve hasat zamanında, kırmızı gıda boyası- ama gıda boyalarının bulunmadığı dönemlerde gelincik çiçeği gibi kırmızı renkli bitkilerden elde edilen boyalar eklenerek yapılır ve “kırmızı helva” adıyla tüketilir. Yaz helvasının parlak veya düzgün bir yüzeyi olmalıdır. Bu aynı zamanda helvanın sertliğinin iyi ayarlandığı anlamına gelir. Yani helvamız olması gerektiği gibi badem ezmesi kıvamındadır. Güneşte erimez, bozulmaz.

Üretimi sırasında ideal tadı sınanarak bulunan yaz helvası ağızda kolayca dağılmalıdır. Macun gibi yapışkan, kerpiç gibi sert olmamalıdır. Yerken boğazı yakmamalıdır. Bunun için helva ağır ağır pişmeli, şekeri karamelize olmamalıdır. Yaz helvasının malzemeleri; şeker, irmik, tahin, badem, limon tuzu ve iyi sudur. Üzüm pekmezi (şimdilerde tabii ki şeker) ve limon tuzu kaynatılır. İrmik eklenip, sertliği gidene dek sürekli pişirilir. Ardından tahin eklenir. Tahin için en uygun susam Türk susamıdır aslında. Tahinle çok az ama yine sürekli karıştırılarak kaynatılır. Açık renkte olmalıdır. Sıcakken boza kıvamında akıcı, soğuyunca sertleşmelidir. Ardından badem parçaları veya ceviz eklenip karıştırılır. Karışım kalıplara dökülür. Hava soğuksa iki-üç saat, sıcaksa bir günde soğur. Şekerin kaynatılmasından sonra tüm süreç 30 dakikadır.

Köpük Helva:

Çöğen otuyla yapılan, beyaz renkli yumuşak bir helva türüdür. Şeker suyla eritilip kaynatılarak ağda haline getirilir. Üzerine çöğen suyu katılarak karıştırılır. Bu helvaya beyazlık ve hafif sertlik verir.