Büyük Menderes Havzası Çevre Koruma Birliği

Bedesten:

Hacı Gedikoğlu tarafından İtalyan bir mimara 1901 yılında yaptırılmıştır. İki katlı ve taş kullanılarak yapılan bina 1980’li yıllarda restore edilerek sarraflar çarşısı haline getirilmiştir. Kuzey-güney istikametinde yerleştirilmiş olan yapının, giriş-çıkışı da aynı doğrultudadır. Derinlemesine dikdörtgen planlı olan binanın ortasında bir koridor ve bunların iki yanına sıralanmış dükkânlar yer almaktadır.

Bedestenin güney cephesi kot farkından dolayı üç katlı bir görünüme sahiptir. En altta, girişin doğu yanında iki, batı yanında ise bir dükkân bulunmaktadır. Bu dükkânlar önündeki yol seviyesinden aşağıda yer almaktadır. Bu mekânların üstü düz tonozla örtülüdür. Girişten birinci katın koridoruna ulaşıldığında, iki tarafa sıralanmış dükkânlar bulunmaktadır. Birbirinden ince duvarlarla ayrılmış olan mekânların koridor tarafındaki duvarları ise yalın taşıyıcı plasterlerden oluşmaktadır. Girişin doğusundaki üçüncü dükkânın yanından üst kata çıkılan merdivene yer verilmiştir.

Girişin dış tarafında kaideli ve gömme sütunlar bulunmaktadır. İkinci katın iki yanında ve kuzey tarafında dükkânlar vardır. İki yandaki dükkânların arası önlerinde birer koridor bırakıldıktan sonra, iki parça halinde açık bırakılmıştır. Basık tonozla örtülü olan mekânların ön taraflarına bakıldığında alt kattakilerden farklı olarak, birer kapı ve pencere yerlerinin bırakıldığı görülmektedir. Ortadaki açıklığın üzeri, demir ve camdan oluşan semerdam biçimindeki bir örtüyle kapatılmıştır. Kuzey cephedeki giriş güneydeki ile karşılıklıdır. Cephenin alt katında üç geniş açıklık vardır. Doğu köşedeki açıklık daha dar olup üst kattaki geniş mekâna çıkan merdivenin girişidir. Bu açıklıklardan geniş olan üç tanesi düz lentoludur. Üst kata çıkılan merdivenin kapısı ise at nalı kemerlidir. Buradaki bütün kemerlerin kilit taşlarında birer kenger yaprağı motifi bulunmaktadır. Açıklıklar arasındaki duvarların üst kısmı söğüt yaprak motifleriyle, alt kısmı ise soyut bitkisel rozetlerle bezelidir. Üst kat balkonunda yedi adet “S” kıvrımlı konsol yer almaktadır. Yan yüzeylerinde birer volüt ve soyut bitkisel bezeme bulunan taştandır.

Balkonun kemer köşelikleri demirden kıvrık dallı bitkisel süslemelidir. Balkonun yukarısında üçgen alınlıklı çatı yer almakta olup, gizli çatı biçiminde yapılmıştır. Yapının her iki cephesi ile dükkânların koridora bakan kısımlarında düzgün kesme taş yer yer demir ve tuğla kullanılmıştır.

Paşa Hanı:

1898 yılında Tiritoğlu Mehmet Paşa tarafından bir Fransız mimara yaptırılan ve inşası üç yıl süren han, günümüzde otel olarak kullanılmaktadır. 1990 ve 1996 yılları arasında onarım görmüştür. Genel görünüm bakımından yamuk bir plana sahip olan yapı, avlulu ve iki katlıdır. Hanın girişi güney cephesinden olup, üzerinde soyut bir yaprak motifi bulunan, çıkıntılı kilit taşı olan, basık kemerli bir kapıdır. Bunun üzerinde bir sıra taş, onunda yukarısında üçgen alınlık bulunmaktadır. Girişin iki yanında, kare kaidelere oturan köşeli, ikili plasterler, silmeli yalın başlıklarla sonlandırılmıştır. Bunların benzerleri, aynı hizada ikinci kat duvarında da yerleştirilmiştir. Bu plasterlerin arasında, basık kemerli dikdörtgen bir pencere yer almaktadır. Yapının güney cephesi tamamen düzgün kesme taşla kaplı olup, alt katta girişin batısında beş, doğusunda da üç tane basık kemerli iki dikdörtgen pencere açılmıştır.

Kemerlerin kilit taşı üzerinde kenger yaprakları işlenmiştir. Aynı cephenin ikinci katında, giriş kapısının üzeri ile batı ve doğudaki ikisinde birer, diğerlerinde ikişer olmak üzere, girişin yukarısındakine benzeyen, kilit taşları yaprak motifli pencereler yapılmıştır.

Binanın batı cephesi de düzgün kesme taşla kaplanmıştır. Burada altı tane basık kemerli açıklık bulunmaktadır. Bunların kemer kilit taşlarından üç tanesinde ay-yıldız, iki tanesinde de su kabağını andıran motifler yer almaktadır. Üst katta ise dikdörtgen şeklinde, basık kemerli yedi pencere açıklığı mevcuttur. Doğu cephesinin alt katında, üç tanesi pencere diğerleri de geniş açıklıklar şeklinde düzenlenmiş sekiz açıklık vardır. Bunların kilit taşlarında, kuzeyden ikinci, üçüncü ve dördüncü de su kabağı, birinci ve beşincide ay-yıldız motifi bulunmaktadır. Üst katta, alt kattaki her bir açıklığın simetriği sekiz tane aynı tarz pencere açılmıştır. Bunların kilit taşlarında da farklı soyut yaprak motifleri vardır. Alt kat ve üst katın bir kısmı düzgün kesme taşla kaplıdır. Üst katın kalan bölümü ise taşla kaplı değildir.

Avlunun doğusundaki duvarda, iki dükkânla birlikte birer kapı ve penceresi olan altı dükkân bulunmaktadır. Batı tarafının ortasında bir bölüm olup, bunun iki yanında birer dükkân girişi vardır. Üst kattaki mekânların önünde, her yönde revak olup, bunu andezit sütunlar desteklemektedir. Sütunlar, yüksek kaideli, silindirik gövdeli ve dar başlıklıdır. Bu katta on dokuz oda vardır. Güneydoğu köşedeki bölüm ise dinlenme salonu olarak kullanılmaktadır.

Hacı Gedik Hanı:

Açık avlulu ve iki katlı olan yapının inşasında genellikle düzgün kesme taş, kaba yontu taş ve tuğla kullanılmıştır. Han, dıştan alaturka kiremit kaplı kırma çatı ile örtülmüş olup, yer yer Marsilya kiremit de kullanılmıştır. Hanın doğu cephesinin alt katında yedi dükkân vardır. Güney köşedeki dükkân; biri avluya, diğer ikisi de caddeye açılan üç dükkânın birleştirilmesiyle oluşmuştur.

Güneydeki yuvarlak kemerli kapının önündeki eyvandan avluya geçilmektedir. Eyvanın batısındaki dükkânın kuzeyindeki açık kısmı camekânla kapatılarak çay ocağı haline getirilmiştir. Bunun arka kısmında düz Letonlu bir kapısı ve iki penceresi olan bir dükkân yer almaktadır. Doğu cephede de pencereleri ve kapıları diğer cephedekilerle aynı özellikleri taşıyan yedi dükkân bulunmaktadır. Ayrıca bu cephenin güney ucunda, yukarı çıkan bir merdiven vardır. Kuzey ucunda tuvaletler yapılmıştır.

Üst katın ana giriş tarafı hariç diğer üç tarafında bir sıra revak yer almaktadır. Kuzeydeki revak ahşap örtülü olup, ahşap sütunludur. Doğu ve batıdaki revaklar ise düz tonozla örtülü ve tek parçalı taş sütunlarla desteklidir. Sütun gövdelerinin her birinin üst kısmında birer ay-yıldız motifi bulunmaktadır.

İnay Hanı:

Uşak ili Ulubeyli ilçesinde bulunan, kuzey-güney doğrultusunda uzanan eser,16.30mx20.50m. Ölçülerindeki dikdörtgen bir alan üzerine inşa edilmiştir. Güney cephesinde portal, doğu ve batı cephelerinin ortalarında ise üçgen prizma biçiminde birer payanda mevcuttur. Plan şeması ve inşai özellikleri erken tarihe işaret etmektedir.