Büyük Menderes Havzası Çevre Koruma Birliği

Dericilik geleneksel ve bilinen en eski el zanaatlarından biridir. Bu özelliğine bağlı olarak Uşak’ta diğer meslek dallarına geçişin bu zanaat kolundan olduğunu görüyoruz. Bu niteliği ile dericilik, temel bir meslek olmuştur. Daha ileri teknik, bilgi ve beceriyi gerektiren halıcılık ve dokumacılık zanaatlarına ilk olarak el atanlar bu meslekten gelen kişilerdir.

Yakın zamana kadar el zanaatı şeklinde sürdürülen bu faaliyet makinelerin bu alana girmesi ile zanaat olmaktan çok bir sanayi dalı özelliği göstermeye başlamıştır.

Uşak’taki dericilin tarihi M.Ö. V. yüzyıla dayanmaktadır. Bu bölgeye yayılmış bulunan Frigler devrinden beri devam eden dokumacılık ve dericilik, bölgenin karakteristik bitkisi olan palamut ve boya elde edilen bitkiler ile geniş meralardaki hayvancılığa dayanmıştır. Selçukluların Anadolu’yu istilasından itibaren, daha belirgin bir gelişme göstererek, çok yakın bir zamana kadar devam eden ve gittikçe gelişen dericilik, dokumacılık ve halıcılık zanaatı, tabiat şartlarının imkân ve etkilerden meydana gelmiştir.

Selçuklu Sarayına verilen ilk dilekçe Uşak tabak esnafına ait olup altında 60’a yakın tabak esnafının imzası bulunmaktadır. Bu da göstermektedir ki deri sanayinin tespit edilebilen ilk merkezi Uşak’tır. Aynı zamanda o devirdeki esnafın birleşerek Lonca teşkilatını kurması da önem taşır. Ahiler, Selçuklu sultanlığının etkilerini yitirmesinden sonra Anadolu’nun birçok bölgesinde örgütlenmişlerdir. Yine bu örgütlenme döneminde Uşak’ta da bir şube açmışlardır. Şubenin ilk açıldığı yer olan Eski Tabakhane bölgesinde, tabaklık mesleği kısa sürede benimsenmiş ve yaygınlaşmıştır. Tabakhaneler, Uşak merkezinin içinden geçen çayın kenarında kurulmuştur. O devirde deriler sele ile çaya ıslatıldığı için bu çaya “ Dokuzsele Çayı” veya “ Tabakhane Çayı” denilmiştir.

Dericilik doğal olarak dünyanın her tarafında olduğu gibi Uşak’ta da ilkel bir şekilde başlamıştır. Bu ilkel durumunu 1970’li yılların sonlarına kadar korumuştur. 1970 yılında Uşak’ın kalkınmada öncelikli iller kapsamına alınması, 1970’lerde başlayan nitelikli deri ve deri konfeksiyon yatırımlarının gelişmesine neden olmuştur. Bu yıllarda teşvik kredilerinden yararlananlara yurt dışında çalışan işçiler de eklenmiş ve birikimlerini çok ortaklı şirketler aracılığı ile değerlendirilen bu kişiler sanayi yatırımlarına yönelmişlerdir.

1982 yılında ildeki deri imalathanelerinde 1000 ton tabak yünü, 100 ton ton kıl, 1000 ton meşin ve astarlık deri üretilmiştir. Ayrıca 60’a yakın işyerinde, yeni eklenen makinelerle süet ve zig deri üretilmeye başlanmıştır. 1983 yılında yapılan bir araştırmaya göre ilde 300 deri imalathanesi vardı. Bu imalathanelerde 1500 işçi çalışmaktaydı. 1988 yılında Ticaret ve Sanayi Odası ile Tabak Esnaf Odasına kayıtlı 537 deri sanayicisi olmasına rağmen bunlardan sadece 300 kadarının işletmesi vardı. Geri kalan ise fason deri imalatı yapmakta idi. Ayrıca derneğe kayıtlı olmayan ve kayıt dışı çalışan 40–50 adet fason deri imalatçısı deri işletmekte idi. Bu işyerinde 3500–4000 civarında işçi çalışmakta idi.