Dağlar

Büyük Menderes vadi oluğunun kuzey ve güneyinde birbirlerine bazen yaklaşan bazen uzaklaşan iki dağ sırası yer alır. Kuzeydeki bu dağların sıraları Dinar yakınlarından başlayarak Ege Denizinde son bulur. 300 km kadar uzunluktadır. Aydın Dağları genel adını alırlar. Kolayca aşınabilen kütlerlerden oluşmuş bu dağlar dar ve derin vadilerle parçalanmıştır. Bu derin vadilerin tabanlarında genellikle kuruyan sel yataklarının çakıları görülür.

Yamaçları ve vadiler zeytinlikler, daha yukarıları ormanlarla kaplıdır. Büyük Menderes ve Küçük Menderes vadisi arasında bir duvar gibi uzanırlar. Yükseklikler çok olmasına rağmen geçit vermezler. Bu nedenle Aydın-İzmir karayolu ve demiryolu bu dağların eteklerini izleyerek Ovacık ve Gümüş Dağı arasındaki vadiden Selçuk’a uzanır.

Aydın Dağlarının yer yer yükselen tepeleri Horsunlu’nun kuzeyinde Karlık 1732 m Kuyucak’ın kuzeyinde Karadağ 1353 m, Nazilli’nin kuzeyinde Oyuk Dağı 1460 m, Sultanhisar’ın kuzeyinde doğusu dik kayalıklardan oluşan Malgaç 1343 m’dir. Bunlar Aydın üzerinde yeniden yükselerek Cevizli Dağlarını meydana getirirler. Bunlardan Üçkoz tepesi 1446 m.ye ulaşır. Cevizli dağlarından sonra alçalarak Ortaklar yakınında geçit verirler ve güneybatıya yönelirler. Bu sırada Gümüş Dağı 1020 m’dir. Yeniden bir yay çizerek batıya doğru uzanan Samson Dağları bir yarımada yaparak Dipburun’da denize ulaşırlar. Samson Dağlarının en yüksek tepesi 1229 m.dir.

Büyük Menderes nehrinin güneyindeki dağlar yer yer büyük vadilerle yarılmış kütleler görünümündeki Dandalas Çayı’nın doğusunda Babadağ’ın yamaçlarında yükselmeye başlar. Bu dağın doruğu 2380 m.dir ve Denizli ili sınırları içindedir. Doğu yamaçlarında Karacasu yaylası, Karıncalıdağ da ormanlarla kaplı tepeler 1699 m.ye yükselir; Diğer yandan Büyük Menderes’e doğru uzanarak Akçay vadi sinde sona erer. İlin en büyük yükseltisini sunan Mardan Dağı üç yanı vadilerle çevrili büyük bir kütlenin ortasında yükselir. Çine Çayı’nın batısında Gökbel daha sonra Beşparmak Dağları Bafa Gölü çevresinden dolanarak Ege Denizine ulaşırlar. Güneydeki dağ sıraları Menteşe Dağlık kütlesiyle ayrılmaz bir bağlantı kurarak Muğla il sınırları içinde uzanırlar.

Akarsular

Büyük Menderes:

Menderes Aydın ovasında akarak birçok dirsekler çevirir.(Batı dillerine Menderes’e verilen Meandır adı coğrafyada nehirlerin dirseklerini anlatan bir terim olarak kullanılır.) Ege Bölgesinin en uzun akarsuyudur. İç Batı Anadolu’da Sandıklı-Afyon arasındaki platolardan doğar. Çivril yakınlarından geçtikten sonra, Dinar’dan gelen ve Işıklı Gölünü dolduran sularla beslenir. Sağdan katılan Banaz Çayını aldıktan sonra, dar ve derin vadileri izleyerek Sarayköy yakınlarındaki ova düzlüğüne iner. Denizli ovasından gelen Çürüksu burada soldan Büyük Menderes’e katılır. Bundan sonra Büyük Menderes vadisi diyebileceğimiz bir oluk içinde, batıya doğru yönelir ve Aydın ili sınırları içine girer. Nehrin uzunluğu 435 km, il içindeki uzunluğu 170 km.dir. Balat Köyü yakınlarında bir delta ile Ege Denizine dökülür.

Dandalas Çayı:

Karacasu’nun güney doğusunda toplanan sonucudur. Başlangıçta Ceyre Çayı adını almıştır. Babadağ eteklerinden gelen Işıklar deresi ve Akyar deresi sağdan katılır. Çakılı ve kayalı bir yatakta hızla akarak düzlüğe iner ve Kuyucak yakınlarında Büyük Menderes’e kavuşur.

Akçay:

Muğla’nın kuzey doğusundaki dağlardan doğar. Tavas ovasına bakan yamaçlardan gelen Yenidere ile birleşir. Dar ve derin vadiler içinde hızla akmaya başlar.Bozdoğan yakınlarında, ova düzeyine inmeden önce, üzerinde Kemer Barajı kurulmuştur. Yenipazar yakınlarında Büyük Menderes’e kavuşur.

Çine Çayı:

Yatağan ovasında toplanan Bencik ve Kamış derelerine, Bozüyük köyü kenarında “Pınarbaşı” denilen büyük bir kaynaktan çıkan suların katılmasıyla ulaşır. Gökçay ve Mardan Derelerini içine alır. Eskiçine’de ova yüzeyine iner. Çine ovasını suladıktan sonra Büyük Menderes’e ulaşır.

Göller

Bafa Gölü:

İldeki tek göldür. Muğla ili sınırında Beşparmak ve Kocaorman dağlarının eteklerinde yer alır. Eski bir körfezin önünü Büyük Menderes’in doldurmasıyla oluşmuştur. Yüzölçümü 62,5 km2’dir. Denizden uzaklığı 20 km dir.

İklimi ve Bitki Örtüsü

Akdeniz iklimi hüküm sürer. Yazları sıcak ve kurak, kışları yağışlı ve ılık geçer. Senelik sıcaklık ortalaması 17-18oC’dir. Kuzey rüzgârları sebebiyle Akdeniz Bölgesine göre daha serindir. Senelik yağış miktarı 580–1000 mm arasındadır. Yüzölçümünün %40’a yakını orman ve makilerle kaplıdır. Ormanlarda her çeşit ağaç bulunur. Meşe, çınar, kızılçam, karaçam, fıstıkçamı, ıhlamur, kuruyemiş, delice, dişbudak, defne ve kestane oldukça fazladır. Ovalarında ise her çeşit meyve, sebze ve tarım ürünleri yetişir. 806 bin 715 hektar mera ve çayır, 250 bin hektar orman, 6722 hektar göl ve bataklık ile 109 bin 600 hektar tarıma müsait olmayan toprak mevcuttur.